Tiến sĩ xã hội học Trương Hoàng Trương: “Cần quy hoạch và điều tiết hệ thống giao thông chung của đô thị hợp lý hơn”

Chuyên nghiên cứu về vấn đề phát triển đô thị bền vững ở TPHCM cũng như quá trình đô thị hóa ở các vùng ven TPHCM và Cần Thơ, TS. Trương Hoàng Trương đã có nhiều công trình đóng góp cho mô hình quản lý đô thị, xây dựng mô hình làng nghề, giải quyết vấn đề nhập cư, việc làm, văn hóa và văn minh đô thị. 

Đặc biệt, ông trải qua nhiều năm hoạt động ở cả hai lĩnh vực sử học và xã hội học, từng hoàn tất luận án Tiến sĩ xã hội học tại Đại học Aix - Marseille I, Pháp. Hiện ông đang là Trưởng khoa Đô thị học trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM.


Xin ông cho biết thêm về công trình “Đô thị hóa vùng ven - nghiên cứu sự biến đổi kinh tế xã hội qua trường hợp xã Bà Điểm (Hóc Môn) và Vĩnh Lộc A (Bình Chánh). Những con số nghiên cứu, có thể nói gì về mặt tích cực cũng như mặt trái của quá trình đô thị hóa vùng ven nói trên?

- Đô thị hóa đã đem lại nhiều thay đổi tích cực cho vùng ven như hạ tầng kỹ thuật được cải thiện đáng kể, người dân tiếp cận nhiều hơn với những tiện ích đô thị, đời sống người dân được nâng lên. Công trình nghiên cứu này nói lên một số vấn đề của đô thị hóa vùng ven của thành phố. Trước hết, đô thị hóa vùng ven làm chuyển biến nông nghiệp và đất đai canh tác nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp liên tục giảm trong nhiều năm liền với nhiều lý do như việc giải tỏa để phát triển cơ sở hạ tầng giao thông đô thị, hoặc xây dựng các khu công nghiệp, khu dân cư. Đất của gia đình cũng bị chia sẻ cho con cái, người thân. Ngoài ra, đất đai còn bị sang nhượng qua lại, tình trạng đổi chủ liên tục khiến đất không được khai thác bền vững và lệch mục đích. Tình trạng này dẫn đến đất đai vùng ven biến đổi, đất canh tác trở nên nhỏ lẻ, manh mún. Bên cạnh đó, do đất có sự chuyển đổi sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau, chẳng hạn như cất nhà trọ, làm hàng quán, làm khu dân cư và kể cả đất bỏ hoang, dẫn đến tình trạng “da beo” gây khó khăn cho việc sản xuất nông nghiệp của những hộ nông dân còn lại.

Đồng thời, việc xây dựng những cụm dân cư mới với những căn nhà nhỏ, tạm được xây cất ngay trên đất nông nghiệp, không đảm bảo được vấn đề quy hoạch chung của địa phương, không bảo đảm cấp thoát nước và mỹ quan kiến trúc...

Giá đất ngày một tăng cao đã tác động rất lớn đến suy tính của người nông dân. Vào những lúc việc chuyển nhượng đất đai sôi động, nhiều nông dân bán đất và thu được số tiền lớn, xây cất nhà cửa, mua xe, sắm các phương tiện tiêu dùng đắt tiền. Việc này thúc đẩy những người khác cũng muốn “đổi đời” nhờ vào việc bán đất. Có nhiều hộ tuy vẫn còn đất đai, vẫn còn làm nghề nông nhưng thực sự không quan tâm nhiều đến trồng trọt mà chú tâm vào việc theo dõi việc chuyển nhượng đất đai trong vùng để nắm bắt kịp thời biến động giá đất, vì nếu không nắm kịp tình hình thị trường họ sẽ mất đi một số tiền lớn gấp nhiều lần hoa lợi mà mảnh đất của họ đem lại.

Một số trường hợp người dân vẫn còn canh tác nông nghiệp thì gặp phải những khó khăn mới, việc canh tác nông nghiệp đạt hiệu quả không cao do điều kiện tưới tiêu không còn thuận lợi như trước, nước bị ô nhiễm do nhà máy hoặc khu dân cư, chim, chuột, sâu bệnh phá hoại gia tăng… Song song đó là tình trạng thiếu lao động nông nghiệp, có nhiều lúc người dân phải thuê lao động từ Long An, Tây Ninh sang.

Trong bức tranh nhiều màu của đô thị hóa vùng ven, chúng ta cũng bắt gặp được sự nhanh nhạy của người dân, điển hình là có một số trường hợp chuyển đổi nông nghiệp từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp chất lượng cao, ứng dụng kỹ thuật vào sản xuất của mình. Nghe nơi nào có cây trồng, vật nuôi nào mới, thành công, họ liền tìm đến học hỏi, thử nghiệm. Họ còn học kỹ thuật mới qua các phương tiện thông tin, sách báo và qua việc phổ biến kỹ thuật của chính quyền địa phương. Nhiều khi họ tự chuyển đổi cây trồng, vật nuôi... trước khi chính quyền vận động.

Theo ông, đâu là những vấn đề chính trong quá trình đô thị hóa mà TPHCM phải chú trọng giải quyết?

- Những vấn đề chính đó là vấn đề việc làm của người dân vùng đô thị hóa trong đó là việc làm của nông dân khi không còn đất, của thanh niên và phụ nữ, vấn đề canh tác nông nghiệp, vấn đề ô nhiễm môi trường ở khu dân cư, vấn đề tệ nạn xã hội những vùng đô thị hóa tiếp giáp với các khu vực nội thành của thành phố. Và dĩ nhiên không thể thiếu vấn đề về quản lý đô thị vì công tác quản lý đô thị ở những địa bàn đang đô thị hóa là rất quan trọng.

Nếu so với 5 năm trở lại đây, TPHCM ngày càng quá tải về dân số, phương tiện giao thông, trong khi quá trình phát triển cơ sở hạ tầng không theo kịp. Điều này dẫn đến những hệ lụy gì, theo ông?

- Dân số đô thị tăng nhanh trong khi quá trình phát triển cơ sở hạ tầng không theo kịp sẽ dẫn đến nhiều vấn đề phát sinh như kẹt xe, ô nhiễm môi trường ảnh hưởng đời sống cư dân đô thị và do đó sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động kinh tế - xã hội của đô thị. Việc nâng cấp và chỉnh trang đô thị có vai trò quan trọng trong việc góp phần giải quyết các vấn đề đô thị trên, đồng thời, việc tập trung phát triển nhanh, mạnh các đô thị vệ tinh nhằm hạn chế việc tập trung dân cư vào khu vực trung tâm của đô thị cũ.

Dân số tăng nhanh, hạ tầng không theo kịp khiến giao thông đô thị thường xuyên lâm vào cảnh ùn tắc.

Nhiều người cho rằng, giao thông chủ yếu bằng phương tiện xe gắn máy sẽ càng tạo ô nhiễm môi trường, gián tiếp gây nên căn bệnh ung thư và không giải quyết được vấn đề ùn tắc giao thông. Ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- Vấn đề sử dụng xe máy ở Việt Nam và ở các đô thị nói chung là chủ đề được bàn luận rất nhiều khi nói về tình trạng giao thông đô thị, trong đó có TPHCM. Chúng ta cần đặt câu hỏi, có phải chỉ có xe máy gây nên ô nhiễm? Trong khi đó các phương tiện khác như xe ô tô chẳng hạn thì chưa được đề cập đến. Và, theo thống kê của Sở giao thông Vận tải thành phố, những tháng cuối năm 2015 tại TPHCM, mỗi ngày có 139 chiếc ô tô được đăng ký và tính đến thời điểm này thì thành phố có 41.700 ôtô đăng ký mới. Điều này cho thấy số lượng xe ô tô tăng nhanh và sẽ góp mặt vào việc gây ô nhiễm môi trường đô thị. Như vậy, khi nói đến câu chuyện ùn tắc và ô nhiễm môi trường đô thị thì không chỉ có xe máy mà còn có các phương tiện khác trong đó xe ô tô là một ví dụ điển hình. Hiện tại, bức tranh giao thông đã có sự thay đổi, sự gia tăng mức độ sử dụng xe ô tô sẽ dẫn đến tình trạng ùn tắc và gây ô nhiễm môi trường như xe máy hiện nay ở thành phố.

Hệ thống hạ tầng đường sá ở đô thị của ta có nhiều điểm khác so với các nước trên thế giới, nhà cửa, khu dân cư và nhiều con đường nhỏ, hẻm nhỏ cũng là điểm khiến cho việc phát triển giao thông công cộng gặp khó khăn. Cần phải có cách thức quy hoạch và tổ chức điều tiết hệ thống giao thông chung của các đô thị hợp lý hơn, chẳng hạn như việc tổ chức quy định lưu thông phương tiện di chuyển, việc kết nối giữa các tuyến các khu vực di chuyển… Cũng phải chú trọng đến việc tổ chức vỉa hè, lòng lề đường cho hợp lý. Chú trọng đến người đi bộ, và cả người đi xe đạp.

 Một đô thị văn minh phải đảm bảo an toàn giao thông, an toàn tính mạng cho người dân cũng như an toàn về nhà cửa, của cải. Nhưng tại đô thị lớn như TPHCM, điều này ngược lại. Vậy làm sao để phát triển thành phố cũng như nâng cao chất lượng sống của người dân, thưa ông?

- Có nhiều việc phải làm để nâng cao chất lượng sống của người dân thành phố, từ việc chỉnh trang, nâng cấp đô thị, tạo môi trường sống tốt hơn, cải thiện điều kiện sống đến việc cải thiện chất lượng dịch vụ công. Trong việc nâng cao chỉ số chất lượng sống đô thị, thành phố cần hướng đến các giá trị sống về tinh thần của người dân. Việc nâng cao chất lượng quản lý đô thị cũng là một phần trong việc nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị.

Hiện trạng nhập cư tại TPHCM trong những năm gần đây tăng rất cao. Tuy nhiên, khi không giải quyết nổi vấn đề trật tự xã hội, nhiều người đổ cho lượng người nhập cư là nguyên nhân chính gây nên xáo trộn, băng nhóm cướp giật, tệ nạn. Quan điểm của ông ra sao?

- Người nhập cư là một thành tố quan trọng mà bất kỳ đô thị nào trên thế giới cũng có. Trong câu chuyện này, chúng ta chưa thể đánh giá việc người nhập cư có phải là nguyên nhân chính gây nên những xáo trộn và tệ nạn hay không. Chúng ta chưa có nghiên cứu khảo sát nào cho rằng, người nhập cư là nguyên nhân làm gia tăng những tệ nạn xã hội cả. Trong khi đó, lao động của lực lượng này góp phần rất lớn vào sự phát triển của thành phố.

Theo ông, một chính quyền làm sao để dân tin, dân đóng góp xây dựng? Hiện nay, với Bí thư mới, người dân TP bắt đầu có những thay đổi về nhận thức đối với người lãnh đạo cũng như trông chờ những chính sách thiết thực, sâu sát hơn với đời sống?

- Tôi nghĩ, lãnh đạo phải hành động, phải gương mẫu, công khai, minh bạch, phải lắng nghe và biết thực hiện lời hứa với dân.

Vì sao nghiên cứu về lịch sử mà ông chuyển sang xã hội học, ngành đô thị học?

- Sử học và Xã hội học hay Đô thị học có nhiều mối liên hệ với nhau. Trước đây, học Sử, tôi nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của xã hội về phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa trong quá khứ theo dòng chảy thời gian, sự đổi thay biện chứng của từng thời kỳ phát triển, sự đấu tranh trong xã hội để hướng đến những triều đại hợp với lòng dân, hợp với sự phát triển của đất nước hơn. Bây giờ, tôi nghiên cứu sự phát triển của xã hội, của đô thị của thời hiện đại với phương pháp xã hội học. Đó cũng là những vấn đề của xã hội (chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa…) đang diễn ra trong đô thị. Khác chăng chỉ là thời gian của đối tượng nghiên cứu, trước là sự phát triển của xã hội đã qua, nay là sự phát triển của xã hội hiện tại và cả hai đều phải được đặt trong điều kiện luôn luôn thay đổi của dòng chảy lịch sử, ngắn hay dài.

Xin cảm ơn ông!

Theo Báo điện tử Lao động

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.